İki sezonun toplam yüzdesini yan yana koymak ilk bakışta kolaydır. Fakat sezonlarda incelenen liglerin veya maç türlerinin payları farklıysa toplam değişim, grup içindeki gelişimi yansıtmayabilir. Aynı araştırma filtresinin daha iyi çalıştığını söylemeden önce örneklemin bileşimine bakmak gerekir.
Çelişkili görünen bir hesap
Aşağıdaki sayılar yalnızca matematiksel bir örnektir. A ve B, farklı maç gruplarını temsil ediyor. İlk dönemde A grubunda 10 maçın 8’i, B grubunda 90 maçın 18’i seçilen sonuçla bitmiş olsun. Toplam 26 / 100, yani yüzde 26’dır.
İkinci dönemde A grubunda 90 maçın 63’ü, B grubunda 10 maçın 1’i aynı sonuçla bitsin. Toplam 64 / 100, yani yüzde 64 olur. Genel oran yükselirken A grubu yüzde 80’den 70’e, B grubu yüzde 20’den 10’a düşmüştür.
| Grup | İlk dönem | İkinci dönem |
|---|---|---|
| A | 8/10 = %80 | 63/90 = %70 |
| B | 18/90 = %20 | 1/10 = %10 |
| Toplam | 26/100 = %26 | 64/100 = %64 |
Toplamın değişmesinin nedeni
İkinci dönem, sonucu daha sık üreten A grubundan çok daha fazla maç içeriyor. Toplam yüzde, her grubun yüzdesinin o grubun örneklemdeki payıyla ağırlıklandırılmasıdır. Grup payları değiştiği için yalnızca toplamı karşılaştırmak grup içi düşüşleri gizliyor. Ortada hesap hatası yok; iki farklı karışım ölçülüyor.
Bu tablo belirli bir ligde veya araçta böyle bir durum yaşandığı iddiası değildir. Kapsam değişiminin, arşiv araştırmalarında hangi soruyu sormamız gerektiğini gösteren bir örnektir.
Karşılaştırmayı sabit ağırlıklarla tamamlayın
Her iki döneme de yüzde 50 A ve yüzde 50 B ağırlığı uygularsak ilk dönem 0.5 × 80 + 0.5 × 20 = yüzde 50; ikinci dönem 0.5 × 70 + 0.5 × 10 = yüzde 40 olur. Bu hesap, aynı grup bileşimi altında karşılaştırma sunar. Ancak yüzde 50–50 seçimi bir analiz kararıdır; kendiliğinden doğru veya gerçek dünyayı temsil eden tek ağırlık değildir.
Rapor, gözlenen toplamı ve standartlaştırılmış sonucu ayrı göstermelidir. İstenen sonuca ulaşmak için ağırlıkları sonradan seçmeyin. Araştırmanın hedeflediği lig veya maç dağılımına göre seçim yapıp gerekçesini açıklayın.
Oran arşivine uygulama
Veri sağlayıcısının kapsamı büyüdüğünde yeni ligler toplamın yapısını değiştirebilir. Football-Data’nın kapsam ve toplama notları, veri kaynağının ne içerdiğini ayrıca okumanın neden gerekli olduğuna bir örnektir. Kendi dosyanızda sezon, lig, oran bandı ve market bazında maç sayılarını çıkarın. Aynı yüzde tanımını kullansanız bile karşılaştırılan nüfus değişmiş olabilir.
Bu kontrol belirsizlik hesabının yerini tutmaz. Özellikle 1/10 gibi küçük gruplardaki oranlar hassastır. Önce kapsam farkını görünür kılın; ardından gözlem sayısı ve belirsizlikle birlikte sonuçları yorumlayın.
Kaynaklar ve yöntem
Hesaplar ve senaryolar bu yazı için hazırlanmış öğretici örneklerdir; gerçek maç verisi, ürün performansı veya gelecek sonuç tahmini değildir. Kaynaklar belirtilen kavram ve yöntemler için kullanılmıştır. Metin yapay zekâ yardımıyla hazırlanmış; kaynaklar ve hesaplar kontrol edilmiştir.
- Football-Data: data coverage and collection notes — erişim 14 Eylül 2026